Fijnschilders uit de lage landen…

…De fijnschilders uit de zeventiende eeuw probeerden met hun nauwgezette schildertechniek de uiterlijke werkelijkheid zo precies mogelijk weer te geven. De bovenlaag van de verf is een gladde glacis waarin geen sporen van de penseelstreek te merken zijn.

…Al bij Jan van Eyck zien we hoe uit de minutieuze weergave van het detail zorgvuldig het totaalbeeld wordt opgebouwd. Hij bereikt de illusie van natuurlijkheid door geduldig detail bij detail te voegen tot zijn schilderij een trouwe kopie van de werkelijkheid is geworden.

…Gerard Dou schilderde dagen aan de perfectie; illusie van een enkele bezemsteel. In veel opzichten kan de kunst van de fijnschilders, in de zeventiende eeuw in grote mate een Leidse en Delftse specialiteit, een uiting van de culturele identiteit van de Nederlanden genoemd worden. In de eerste plaats natuurlijk door haar realisme.

…De perfecte weergave in een gladde schildertechniek van de stoffelijkheid der dingen herinnert aan Jan Van Eycks wonderbaarlijke analytische perfectie. Elk detail van de waarneming krijgt uitvoerig aandacht. Tot in de kleinste bijzonderheden wordt de stoffelijke wereld nauwgezet weergegeven. Niets ontsnapt aan het analytische oog van de schilder.
De plooien van de gewaden, de rijke textuur van de stoffen, de schittering van de juwelen, het dessin van de tapijten worden werkelijkheidsgetrouw nageschilderd.

… De schittering van parels, de luister van brokaat of de glans van een zijden mouw worden trefzeker weergegeven.

…Uit de vergelijking met de mediterrane kunst is al gebleken dat de vlaamse primitieven in de eerste plaats verbazen door hun analytisch realisme.

…De kunst der Nederlanden is vanaf de vijftiende eeuw fundamenteel analytisch, terwijl de mediterrane kunst zich als synthetisch aandient.

…De kunstenaar uit het Noorden schildert wat hij ziet. De mediterrane kunstenaar schildert wat hij weet.
…De noordelijke kunst is er een van verfijnde waarneming en precieze weergave.

…Dit verschil tussen noordelijke en zuidelijke kunst is door de eeuwen heen opvallend gebleven.
…Een werk dat schittert door de detaillering in de weergave van stoffen, materialen, juwelen, gebruiksvoorwerpen, zal veelal door een kunstenaar uit het noorden zijn gemaakt.

(Bron; “Een en toch apart” Kunst en Cultuur uit de Nederlanden… door Pr. Dr. Ludo Beheydt - Davidsfonds - Leuven. ISBN: 90-400-8722-9.
Pr. Dr. Ludo Beheydt doceert Nederlandse taalkunde en Nederlandse cultuur aan de Université Catholique van Louvain-La-Neuve en aan de Universiteit Leiden).

Hedendaagse fijnschilders

Zoals voor hun illustere historische Vlaamse en Nederlandse voorbeelden is ook voor hedendaagse fijnschilders de schilder-techniek van groot belang.
En je hebt er inderdaad ragfijne marterharen penselen voor nodig!

De uiterste nauwgezetheid en de hoogste finesse wat betreft de uitgewerkte details in olieverf vereisen een grote bekwaamheid bij de uitvoering. Met behulp van de fijnste marterharen penselen werkt de fijnschilder ei zo nabij de grenzen van het microscopische.

Realistisch fijnschilderen is onwaarschijnlijk tijdrovend en arbeidsintensief. Zulke schilderijen dienen dan ook met monnikengeduld afgewerkt te worden.

De fijnschilder moet beschikken over een vaste hand, oog hebben voor detail en de precieze weergave ervan, feilloos kunnen tekenen, de kleuren goed mengen, in lagen werken, de droogtijd van de onderste lagen kunnen afwachten – vooraleer verder te gaan met de overschildering; kortom, heel geduldig en gedisciplineerd werken. Hoe vlugger je werkt des te minder fijn het resultaat!
Fijnschilders doen er alles aan om, zelfs van heel dichtbij, zo precies te schilderen dat de verfstreek bijna niet, liefst helemààl niet meer te zien is, en dat de verf op niets anders lijkt dan wat er staat afgebeeld.

Kunst dus, en zeker de Oude Meesters achterna, maar dan op een hedendaagse wijze die beslist toegang geeft tot de wereld van eeuwige schoonheid.
Kunst die door sommigen onder ons nog altijd wordt nagestreefd met verve en met grote kunde, maar die door vele onwetenden nog wordt beschouwd als louter ambacht, een truc, penseel-acrobatiek, en zelfs passé.

Alsof plotseling al die Oude Meesters geen kunstenaars met een grote K zouden zijn geweest! Van Eyck, Memling, Van der Weyden, Van der Goes, Dürer, Dou, Frans van Mieris, Coorte, Floris van Dijck, Kalf, de Heem, Heda en vele andere prachtige fijnschilders zullen zich intussen gedraaid hebben in hun graf!

Guy De Jaegher